Press release

High Tech Romeinen open in het Museon

Zondag, 23 september heeft kinderboekenschrijver Jan Paul Schutten de tentoonstelling High Tech Romeinen in een druk bezocht Museon in Den Haag geopend. De schrijver legde verrassende verbanden tussen de wereld van de Romeinen en die van nu. De tentoonstelling, die in 4 talen (Nederlands, Engels, Duits en Frans) is uitgevoerd, is te zien tot en met 1 september 2013.

Inspiratie en Techniek
De technische prestaties van de Romeinen zijn adembenemend. Op het gebied van architectuur, weg- en waterbouwkunde ontstonden meesterwerken die honderden jaren lang niet zijn geëvenaard, zoals tempels, aquaducten en wegen. High Tech Romeinen is gericht op families en jongeren. Centraal in de tentoonstelling staan technieken en uitvindingen van de Romeinen. Wij ontdekken hoe zij zich lieten inspireren door hun omgeving en andere culturen. De expositie trekt parallellen naar de moderne mens, die in deze slimme Romeinse uitvindingen inspiratie voor de uitdagingen van deze tijd vindt. De vormgeving van de expositie is deels eigentijds en deels geïnspireerd op de antieke Romeinse wereld. Elf paviljoens met daarin 32 interactieve opstellingen en vitrines met bijzondere voorwerpen illustreren de techniek van de Romeinen.

Samenwerking
Het Museon is initiatiefnemer en projectleider bij het ontwerpen en produceren van High Tech Romeinen. De tentoonstelling is gemaakt is samenwerking met Museum Het Valkhof in Nijmegen, het LVR-Landesmuseum in Bonn en science centre Technopolis in Mechelen.

Over Jan Paul Schutten
Jan Paul Schutten schrijft voornamelijk informatieve kinderboeken en boeken voor kinderen die net kunnen lezen en die al wat verder zijn. Voor zijn eerste boek, Ruik eens wat ik zeg, ontving hij in 2003 een Vlag en Wimpel. Op 30 september 2008 ontving de schrijver de Gouden Griffel voor Kinderen van Amsterdam tijdens het 'Het Lyrisch Kinderboekenbal'.

Museon, museum voor cultuur en wetenschap
Het Museon is een interactief museum voor cultuur en wetenschap met een educatieve missie en een interdisciplinaire benadering. Het Museon wil mensen inspireren om de wereld te ontdekken en met respect te behandelen.

Uitgebreid persdossier

THEMA’S:

AQUA / WATER / WATER / WASSER / D’ EAU
De Romeinen staan bekend als de bouwers van waterleidingen en grote aquaducten waarmee water van een bron naar de stad werd gevoerd. Vanuit verdeelstations aan de rand van de stad werd water in buizen van lood, keramiek en hout geleid naar badhuizen, openbare toiletten, fonteinen en luxe privéhuizen. Daar kon de watertoevoer worden geregeld met behulp van bronzen kranen. Afvalwater werd via een uitgebreid rioolstelsel geloosd op een rivier of in zee. De Romeinen hebben technische uitvindingen uit de Griekse tijd, zoals de schroef van Archimedes en de zuigerpomp, waarmee water kon worden verplaatst, op grote schaal praktisch gebruikt en verder ontwikkeld.

ARCHITECTURA / ARCHITECTUUR / ARCHITECTURE / ARCHITEKTUR / ARCHITECTURE
Romeinse steden en legerplaatsen hadden, net als Griekse steden, een plattegrond die werd bepaald door twee elkaar kruisende hoofdstraten. De andere straten liepen parallel daaraan, waardoor rechthoekige of vierkante bouwblokken werden gevormd. Binnen de stadsmuren verrezen prachtige openbare gebouwen, tempels en huizen, meestal gebouwd van natuursteen, beton en cement. De Romeinen waren meesters in het maken van boog- en gewelfconstructies en zij waren bovendien de uitvinders van de koepel. Naast natuursteen werd in de bouw ook gebakken steen gebruikt, onder meer voor dakpannen. Het gebruik van mallen en pen-gat-verbindingen in de bouw zorgde voor een korte bouwtijd. Metselaars en timmerlieden gebruikten meetinstrumenten die wij nu nog kennen.

ARS MILITARIS / MILITAIR / MILITARY / MILITÄR / MILITAIRE
De effectiviteit van het Romeinse leger was afhankelijk van techniek, logistiek en tactiek. Voor de verovering van nieuwe gebieden moesten de soldaten wegen en bruggen aanleggen, forten bouwen en beveiligen en zorgen voor bevoorrading.  
De uitrusting van de soldaten, met op maat gemaakt lichaamspantser en helm, bood bescherming tegen pijlen en zwaardslagen. De katapult waarmee pijlen naar de vijand werden afgeschoten en de ballista waarmee stenen werden geslingerd, waren technisch hoogstaande wapens die de menselijke trekkracht ver te boven gingen. Het waren wapens die al in Griekse tijd bekend waren, maar door de Romeinen verder zijn ontwikkeld.   

ARTES / AMBACHTEN / CRAFTS / HANDWERK / ARTISANAT
De voorwerpen die uit de Romeinse tijd bewaard zijn gebleven tonen de rijke ervaring van de ambachtslieden in het gebruiken en bewerken van allerlei materialen: natuurlijke kleurstoffen, leer, textiel, hout, natuursteen, metaal, glas en aardewerk. Pottenbakkerijen waren vaak grote industriële bedrijven waar voorwerpen van aardewerk bij duizenden werden gemaakt. Deze vergroting van de productie kwam op gang door standaardisering en ontwikkeling van nieuwe productiewijzen. Zo konden door het gebruik van mallen op grotere schaal luxeartikelen van glas, aardewerk en metaal worden gemaakt. De houtverbindingen, die de Romeinen gebruikten in de bouw en voor de constructie van meubilair, waren zo goed dat ze nu nog worden toegepast.

COMMUNICATIO / COMMUNICATIE / COMMUNICATION / KOMMUNIKATION / COMMUNICATION
Het Romeinse rijk, dat in vier eeuwen tot een wereldrijk uitgroeide, was een smeltkroes van volkeren. Vooral in het leger, het bestuur en de handel was Latijn de voertaal. Grieks was in het rijk de taal van de wetenschap. Het Latijn en de Romeinse cultuur verbreidden zich snel over de westelijke provincies. Deze taal heeft veel invloed gehad op de moderne talen van nu, zoals blijkt uit de vele woorden van Latijnse oorsprong. Het geschreven Latijn was een compacte taal, waarin veel afkortingen werden gebruikt, zoals te zien is op munten en inscripties.  

COMPUTARE / REKENEN / COMPUTING / RECHNEN / COMPTER
De landmeters van de oudheid hadden nauwkeurige meetapparaten. Die waren nodig voor de bouw van waterleidingen, straten en tunnels. Afstanden werden gemeten met een hodometer, hoogteverschillen met een chorobates en hoeken met de dioptra. Met de groma konden rechte hoeken worden uitgezet. Berekeningen werden gemaakt met behulp van een geavanceerd telraam, de abacus. Goederen werden afgewogen met twee verschillende soorten weegschalen: de balans en de unster. Bij de balans werden losse gewichten gebruikt, bij de unster behoorde een schuifgewicht. Het Romeinse gewichtsstelsel kende als kleinste eenheid de uncia (27,29 gram) en als grootste de libra of pondus (327,45 gram). In het Verenigd Koninkrijk is de uncia (ounce) nog steeds een gangbare gewichtsaanduiding.

IN VIA / OP WEG / ON THE ROAD / AUF DEM WEG / EN ROUTE
Om troepen snel te verplaatsen bouwde het Romeinse leger een netwerk van wegen dat zich over het hele rijk uitstrekte. Uit oogpunt van snelheid werden de wegen zo recht mogelijk aangelegd. Hoe die wegen waren opgebouwd, verschilde al naar gelang de bodemgesteldheid en aanwezigheid van bouwmateriaal. Langs die wegen stonden mijlpalen waarop de afstand naar de volgende grote plaats was aangegeven. Goederen werden over de weg vervoerd met wagens, getrokken door ossen. Reiswagens voor personenvervoer waren voorzien van vering: leren riemen waarin de koets van de wagen hing. Op het water zorgden houten marineschepen voortbewogen door roeiers, daarbij geholpen door de wind, voor de beveiliging van rivieren en zeeroutes. 

LUXURIA / LUXE / LUXURY / LUXUS / LUXE
Een belangrijke technische vernieuwing en luxe in het Romeinse huis was vloerverwarming (hypocaustum), die ook in openbare badhuizen aanwezig was. In sommige huizen lagen kunstige mozaïeken op de vloeren. Centraal in huis was een open binnenplaats (atrium) met daar omheen kamers met verschillende functies. Aan de voorkant sloot een deur met ingenieus werkend slot het huis af. Wie mocht aanliggen voor de maaltijd nam plaats op banken in de eetzaal (triclinium). Gasten kregen gerechten opgediend met ingrediënten uit alle provincies van het rijk. Fonteinen en muurschilderingen zorgden voor afleiding en vermaak.

MACHINAE / MACHINES / MACHINES / MACHINEN / MACHINES
Voor de bouw van bruggen, grote gebouwen en wegen was in de Romeinse tijd de mens de belangrijkste krachtbron. De zwaarste arbeid werd verricht door slaven. Om de doelmatigheid van de menselijke kracht te verhogen, werden mechanische installaties zoals kranen, hefwerktuigen en tredmolens ingezet. In grote blokken steen werden gaten uitgebeiteld, waarin ijzeren wiggen met ogen voor een heftouw werden bevestigd. Die konden dan met behulp van katrollen worden opgeheven.
Soms werden ezels als werkdieren ingezet, bijvoorbeeld voor de aandrijving van tredmolens in maalderijen. Vanaf de eerste eeuw voor Christus kende men waterraderen voor de aandrijving van molens, voor het omhoog brengen van water en later ook voor het aandrijven van steenzagen.

High Tech Romeinen - Overzicht collectie
De tentoonstelling High Tech Romeinen bevat negen thema’s, elk uitgewerkt in een eigen thema. In acht van de negen thema’s staan vitrines met archeologische objecten. Deze Romeinse oudheden zijn voor het grootste deel afkomstig uit de grote collecties Oudheden van RLV-LandesMuseum Bonn en Museum Het Valkhof. Enkele bijzondere aanvullingen waren mogelijk dankzij bruiklenen van het Rijksmuseum voor Oudheden, het Utrechts Provinciaal Archeologisch Depot en de Archeologische Dienst van de Gemeente Den Haag.

Bouwkunde
De Romeinse bouwwerken zijn in alle eeuwen een bron van inspiratie geweest, met name tijdens de Renaissance. Bij dit thema komt een vitrine met verschillende Romeinse dakpannen en een sierlijke ante-fixa (sluitdakpan). In een van de bijbehorende exhibits leggen bezoekers zelf een Romeins dak met behulp van (plastic afgietsel van) Romeinse dakpannen. Bij dit thema staat ook een open vitrine met een groot fragment beton uit de Romeinse tijd. De Romeinen waren dankzij de beheersing van dit bouwmateriaal in staat om bouwwerken als het Pantheon te maken, maar ook (dankzij een betonsoort op basis van puzzolano – een vulkanisch gesteente) om bruggen te bouwen met een skelet van beton.
Foto: Ante-fixa (LMB 0O.228)

Reken-, meet- en communicatiemiddelen
Bij dit thema staat een vitrine met meet- en weeginstrumenten, waaronder gewichten, onderdelen van een balans, en een gedeeltelijk gereconstrueerde unster. In dit paviljoen kunnen bezoekers zelf met een zogenaamde abacus rekenen en op een replica van een unster een gewicht afmeten.
Foto: Romeinse linialen (LMB 1960.2222,0-4)
Foto: Weeggewichtje in vorm van godin Minerva (LMB_0O_29113_0-1#1)

Wegenbouw, vervoer en scheepsbouw
De Romeinen verbonden alle uithoeken van hun rijk door middel van wegen. Bij dit thema staat – naast de interactieve exhibits – een vitrine met het metalen beslag van een Romeins rijtuig, alsmede een schaalmodel van dit rijtuig.
Foto: Wagenonderdeel met leeuwenkopversiering (LMB 0O.30240,0-1)

Luxe
Bij dit thema staat een vitrine met onderdelen van een hypocaustum (vloerverwarming), te weten tegels, tibuli (een verticale holle tegel), schoorsteenornament en een dakpan met ontluchtingsgat. Het hypocaustum was een belangrijke  uitvinding van de Romeinen die nog altijd sterk tot de verbeelding spreekt. Verder is er een vitrine met badgerei dat thuis en in het Romeinse badhuis werd gebruikt; ondermeer een strigilis (schraper), spatels, make up doosje, parfumflesjes en een pincet.  Ook is er een vitrine ingericht met sloten, met sleutels, ringsleutels, en een reconstructie van een slotmechanisme met originele elementen. In de tentoonstelling kunnen bezoekers een deur met een Romeins slot (replica) openen en sluiten en zo doorgaan naar het volgende onderdeel van de tentoonstelling. Tot slot is er een vitrine ingericht rond het thema voeding met lepels, messen, kannen en kruiken, waarvan enkele met de daarin teruggevonden botjes van kip en varken. Deze vitrine is een illustratie bij een exhibit waarin bezoekers zelf de ingrediënten van een Romeinse delicatesse verzamelen.
Foto: Sleutel aan ring (RLM 0O.32140)

Waterbeheersing
Bij het thema water staan twee vitrines. Een vitrine met loden en aardewerken buizen, alsmede verschillende type metalen drinkwaterkranen. En een vitrine met een heel bijzondere vondst: de verschillende onderdelen van een Romeinse brandspuit. Op een AV zien bezoekers de werking van deze brandspuit.
Foto: Brandspuit (LMB WW 1996_282 St_303-27)

Militaire techniek
Bij het thema militaire techniek staat een vitrine met vondsten die de uitrusting en bewapening van een Romeins soldaat illustreren.
Foto: Fragment gordel (cingulum) (MHV CA.1990.35.3945m)

Machines
Bij het thema machines komt een vitrine met het hijsgereedschap dat de Romeinen gebruikten, onder meer de zogenaamde wolfsklem. Bij dit thema is ook een groot stenen fragment te zien waarop de sporen van het gebruik van de wolfsklem zichtbaar zijn.
Foto: Steen met hijsgaten (MHV.hoist holes)

Ambachten
Bij het thema ambachten tonen we in een vitrine het metalen en houten gereedschap van een houtbewerker/timmerman. Hierbij is de gelijkenis met het gereedschap uit onze tijd verbazend groot. Het gereedschap is in 2000 jaar nauwelijks veranderd. We tonen een vitrine met gietmallen en (moderne) afgietsels als illustratie van het feit dat de Romeinen ook al consumentenproducten standaardiseerden. We tonen bovendien een vitrine met terracotta fragmenten met sporen van beschildering. Deze vitrine staat in relatie met een opstelling waarin bezoekers zelf virtueel een Romeins standbeeld kunnen beschilderen. Anders dan veel mensen nog denken waren klassieke Romeinse beelden niet wit, maar bont beschilderd.
Foto: Houten schaaf (De Meern 604) Door unieke condities is het hout bewaard gebleven

Voor de redactie:
Inlichtingen en fotomateriaal bij Rob de Winter, Telefoon: 070-3381423 of 06-10905384, Email: rdwinter@museon.nl